نقش کنش‌گرانۀ ترجمه در پیش‌برد ضدامپریالیسم فرهنگی: تحلیلی تاریخی از ترجمه‌های علی شریعتی

Abstract

از منظر اکتیویسم (کنش‌گری)، ترجمه به‌مثابۀ ابزاری تأثیرگذار برای پیش‌برد تغییرات مهم اجتماعی و سیاسی تلقی می‌شود. بر این اساس، این پژوهش با هدف بررسی نقش کنش‌گرانۀ ترجمه در ترویج نگرش مخالفت با امپریالیسم فرهنگی در ایران با تمرکز بر دو ترجمه از علی شریعتی انجام شد. برای دست‌یابی به این هدف، بررسی تاریخی ترجمه‌ها با رویکردی اکتشافی- تحلیلی انجام شد. داده‌ها از منابع فرامتنی شامل پیش‌گفتار یا مقدمۀ مترجم، نظرات ترجمانی در منابعی غیر از کتاب‌های ترجمه شده، زندگی‌نامه و اخبار یا دیدگاه‌های مربوط به ترجمه‌ها بر اساس پرسش‌های دهالست (2010) برای بررسی تاریخی ترجمه گردآوری شد. اطلاعات مربوط به مترجم و نویسندگان بر اساس روش چسترمن (2009) جمع آوری و تجزیه و تحلیل شد. داده‌ها با استفاده از نظریۀ تیماکسکو (2010) در مورد کنش‌گری در ترجمه  تحلیل شد. نتایج حاکی از آن است که ترجمه‌ به‌عنوان ابزاری برای توسعۀ نگرش مخالفت با امپریالیسم فرهنگی در ایران مورد استفاده قرار گرفته است. علاوه بر این، به نظر می‌رسد که ترجمه‌ها در مرحلۀ دوم کنش‌گری در مقابله با استکبار یا امپریالیسم قرار دارند بدین ترتیب که با امپریالیسم مخالف بوده و آن را رد می‌کنند اما هم‌چنان در تلاشند که هویتی مبتنی بر تفکر دوقطبی و تضادهای دوگانه تعریف کنند.