مدیریت پایدار منابع آب زیرزمینی با استفاده از برنامه ریزی چندمعیاره (مطالعه موردی دشت کاشمر)

Abstract

پدیده خشکسالی و پیامدهای آن باعث کاهش سطح آب­های زیرزمینی، فقدان تغذیه مناسب خاک، خشک شدن منابع آب سطحی و برداشت بیشتر از منابع آب زیرزمینی می‌شود که در مجموع این موارد باعث انتقال آب شور به آب­های زیرزمینی می­شود و ظرفیت برداشت از سفره آب زیرزمینى را محدود کرده و کیفیت آب را کاهش می‌دهد. در این مطالعه از روش VIKOR  برای تعیین بهترین راه حل قابل اجرا بر اساس معیارهای انتخاب شده شامل وضعیت بارش باران منطقه در طول سال­های مختلف، نفوذپذیری خاک، شاخص شیب زمین و شاخص­های کیفیت آب از جمله  SAR، RSC و شوری جهت تعیین کیفیت منابع آب زیرزمینی دشت کاشمر و محدودیت­های استفاده از زمین به کار گرفته شد. نتایج نمونه برداری در دشت کاشمر نشان داد که کیفیت آب در مسیر زیرزمینی دشت کاشمر از شمال به جنوب کاهش می‌یابد. استفاده بیش از حد از منابع آب زیرزمینی، سبب افت سطح آب زیرزمینی و افزایش شوری، کاهش کیفیت آب کشاورزی و محدودیت استفاده از زمین شده است. افزون بر این، نتایج مدل در سال های 1389 و 1393 نشان داد که اگر شکل فعلی برداشت بی­رویه منابع آب زیرزمینی ادامه یابد، این امر منجر به حرکت شوری به مناطق بالادستی با شوری کم می­شود. بنابراین، برای مدیریت پایدار منابع آب­های زیرزمینی، کنترل برداشت بی‌رویه و به حداقل رساندن آسیب به سطح آب­های زیرزمینی شهرستان ضروری است، کارشناسان تغییر الگوی کشت در زمین­های کشاورزی و استفاده از روش­های کم آب آبیاری را پیشنهاد ­دهند.